Dieta keto to coraz popularniejsze podejście dietetyczne. Stosowana w różnych celach: od utraty wagi, po wsparcie w chorobach neurologicznych. W ostatniej dekadzie została szczególnie rozpowszechniona, ze względu na jej skuteczny krótkoterminowy wpływ na redukcję masy ciała. 

Założenia diety Keto

Podstawą diety ketogenicznej jest niskie spożycie węglowodanów, przy różnym poziomie białka i tłuszczów. Standardowo zakłada ona: 1 gram białka na kilogram masy ciała, 10-15 g węglowodanów dziennie, a reszta kalorii pochodzi z tłuszczów. Celem tego stylu żywienia jest wywołanie ketozy (McGaugh & Barthel, 2022).

Czym jest ketoza?

U każdego człowieka głównym substratem energetycznym są węglowodany (glukoza).

W sytuacji gdy spożycie węglowodanów jest mniejsze niż 30 g dziennie zmniejsza się wydzielanie insuliny, co prowadzi do wzrostu glikogenolizy, glukoneogenezy i lipolizy. 

Początkowo zmagazynowana glukoza jest jeszcze dostępna jako paliwo, jednak po 3 lub 4 dniach zaczyna jej brakować. W takiej sytuacji następnym dostępnym dla nas paliwem stają się tłuszcze (McGaugh & Barthel, 2022).

Zwiększona lipoliza prowadzi do zwiększonej produkcji wolnych kwasów tłuszczowych, a te przyczyniają się do produkcji ketonów w wątrobie. Ciała ketonowe są wykorzystywane do zastąpienia glukozy jako źródła energii (Basolo i in., 2022).

Ketoza jest wiec stanem, w którym organizm pozyskuje energię z tłuszczów zamiast z cukrów. 

Co ciekawe produkcja ketonów, u człowieka na standardowej diecie, zazwyczaj jest najbardziej uwidoczniona w okresach głodu i długotrwałego i ciężkiego wysiłku fizycznego. 

Wpływ diety keto na odchudzanie

Duża popularność diety ketogenicznej zainteresowała naukowców, aby zobaczyć co tak naprawdę wpływa na chudnięcie w tym stylu żywieniowym. Fakt, istnieją dowody na skuteczność tej diety, jednak warto zaznaczyć że dokładne mechanizmy nadal nie zostały poznane. 

Większość badań, które korzystnie opisują stosowanie tej diety, nie trwa wystarczająco długo aby móc określić jaki długoterminowy efekt dają diety ketogeniczne. Ważne jest, aby pamiętać, że dowody wskazują, że utratę wagi w pierwszych etapach na diecie ketogenicznej można częściowo przypisać utracie wody (McGaugh & Barthel, 2022). Dlatego bardzo duża część społeczeństwa zachwyca się tym stylem żywienia. Szybka początkowa utrata masy ciała jest bardzo atrakcyjna, jednak po pierwszym entuzjazmie pojawiają się trudności w utrzymaniu diety.

Pojawiają się również inne badania, gdzie sami autorzy nie ukrywają, że za skutecznym odchudzaniem, kryje się nie tyle co zmieniony rozkład makroskładników, a mniejsze spożycie energii. (Batch i in., 2020). Oznacza to, że aby zmniejszyć masę ciała człowiek musi być najzwyczajniej w deficycie kalorycznym. 

Dieta ketogeniczna sprawdziła się w długoterminowym odchudzaniu, ale tylko jako “dodatek”. Przez okres 12-miesięcy obserwowano żywienie opierające się na diecie śródziemnomorskiej, przerywane krótkookresowym etapem diety ketogenicznej (Paoli i in., 2013). Jest to schemat łatwiejszy do wykonania dla pacjentów, z mniejszymi ograniczeniami, jednak nadal głównym czynnikiem chudnięcia jest tutaj deficyt kaloryczny. 

Skutki uboczne diety Keto

Bycie na diecie, która różni się od zwyczajowego, zalecanego spożycia makroskładników na pewno ma wpływ na nasz organizm. Wymienię teraz parę skutków ubocznym z jakim powiązana jest popularna dieta keto:

  • może prowadzić do zwiększonego ryzyka chorób sercowo naczyniowych;
  • surowe ograniczenia dietetyczne prowadzą do jej niskiej trwałości;
  • niedobory składników odżywczych poprzez silne ograniczenia węglwodanów również tych z owoców i warzyw;
  • sprzyja powstawaniu kamieni nerkowych (dieta wysokotłuszczowa i niskowęglowodanowa może zwiększać ryzyko rozwoju kamieni nerkowych);
  • szybka utrata wagi na diecie ketogenicznej może prowadzić do utraty mięśni, negatywnie wpływając na wyniki sportowe (Masood i in., 2023);
  • ryzyko wad wrodzonych płodu i cukrzycy ciążowej;
  • “grypa ketonowa”- ból głowy, zmęczenie, nudności, zawroty głowy, dyskomfort żołądkowo-jelitowy, zmniejszoną energię, uczucie omdlenia i zmiany bicia serca.  

Większość niekorzystnych objawów związana jest przede wszystkim, ze zwiększeniem się spożycia nie zalecanych produktów i składników diety. Produkty dominujące w tej diecie, często bogate w nasycone kwasy tłuszczowe sprzyjają rozwojowi chorób przewlekłych. Podczas bycia na diecie ketogenicznej spada ilość korzystnego dla nas jedzenia, które mają często właściwości ochronne (np. warzywa, owoce, rośliny strączkowych, produkty pełnoziarniste) (Crosby i in., 2021).

Zastosowanie diety keto w chorobach neurologicznych

Choroba Alzheimera:

Terapia dietą ketogeniczną prawdopodobnie przeciwdziała negatywnym zmianom metabolicznym, które powodują tę chorobę (reguluje metabolizm mózgu, homeostazę mitochondriów i stany zapalne). Co ciekawe, w jednym badaniu na japońskich pacjentach, rezultatem stosowania diety ketogenicznej bogatej w średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe była właśnie, znacząca poprawa pamięci. Badania w tym temacie są jeszcze we wczesnych fazach, jednak ich wyniki zachęcają do kontynuowania i poszerzania wiedzy (Rusek i in., 2019).

Choroba Parkinsona:

Badania naukowe udowodniły ponownie działanie przeciwzapalne i w tej chorobie neurodegeneacyjnej. Tłumienie zapalenia nerwów wpłynęło na zmniejszenie objawów u chorych, co przyczyniło się do polepszenia ich samopoczucia i większy komfort psychiczny podczas spożywania posiłków. Dieta ketogeniczna w tym przypadku wpływa pozytywnie na wiele patologicznych aspektów choroby (np stany zapalne układu nerwowego, dysfunkcję mitochondriów, zmniejszoną zdolność do wytwarzania dopaminy czy nieprawidłowy metabolizm glukozy w mózgu). Ten sposób żywienia wykazuje spore możliwości terapeutyczne w chorobie Parkinsona i warto o nim pamiętać podczas opieki nad takim pacjentem (Dyńka i in., 2022)

Padaczka lekooporna:

To chyba najczęściej kojarzona choroba kiedy jest temat diety ketogenicznej. Pozytywny wpływ tego sposobu odżywiania jest znany już od dawna. Wpływa on przede wszystkim na: zmniejszenie ilości napadów, polepszenie funkcji poznawczych i jakości snu. Wykorzystując tę dietę można leczyć zarówno dzieci jak i dorosłych, jednak dowody wskazują na jej lepsze działanie u niemowląt (Cuber i in., 2023)

Warto zaznaczyć, że przy stosowaniu diety ketogenicznej w powyższych schorzeniach bardzo ważny jest odpowiedni zespół medyczny (lekarz, psycholog i dietetyk), który powinien stale monitorować stan chorego. Innym istotnym aspektem jest odpowiednia motywacja i edukacja żywieniowa rodziców bądź opiekunów pacjentów. Terapia dietą ketogeniczną jest bardzo wymagająca i restrykcyjna, aby móc mówić pozytywnych zmianach i leczeniu, należy ściśle przestrzegać zaleceń. 

Wpływ diety Keto na mikrobiotę jelitową

Mikrobiota jelitowa jest ważnym aspektem zdrowia fizycznego i psychicznego człowieka. Nie bez powodu nasze jelita są czasami nazywane drugim mózgiem. Dlatego warto przyjrzeć się jak nasz styl żywienia na nią wpływa. 

Kilka badań wykazało różne wyniki, mające zarówno pozytywny jak i negatywny wpływ diety keto na nasz mikrobiom. Główną przyczyną takich wyników jest różnorodność środowiskowa pacjentów, gdzie ten czynnik przeważał nad stylem żywienia. 

Zauważono jednak, że diety, w których dbano o podaż wielonienasyconych kwasów tłuszczowych i białka roślinnego, były w stanie utrzymać odpowiednie funkcjonowanie jelit. W takiej sytuacji należy jednak zrezygnować ze sztucznych substancji słodzących, które znane są ze swojego przeczyszczającego wpływu na układ pokarmowy. 

Warto podkreślić, że modyfikacje mikrobioty jakie pojawiały się podczas diety ketogenicznej, były ściśle powiązane z jej działaniem przeciwdrgawkowym (wykorzystywanym w leczeniu padaczki lekoopornej) (Paoli, Mancin i in., 2019).

Zostały nawet zaproponowane praktyczne wskazówki, mające wspomagać mikrobiotę osób na diecie ketogenicznej:

  • zwiększ spożycie białka roślinnego, przy równoczesnym ograniczeniu jego zwierzęcych źródeł
  • wzbogać dietę o fermentowane produkty tj. jogurty, kefiry, kimchi i inne sfermentowane warzywa
  • w razie potrzeby suplementuj prebiotyki i probiotyki
  • dbaj o ilość i jakość nienasyconych kwasów tłuszczowych
  • unikaj przetworzonej żywności i sztucznych słodzików (Paoli, Mancin i in., 2019).

Bibliografia:

  1. Basolo, A., Magno, S., Santini, F., & Ceccarini, G. (2022). Ketogenic Diet and Weight Loss: Is There an Effect on Energy Expenditure? Nutrients, 14(9), 1814. https://doi.org/10.3390/nu14091814
  2. Batch, J. T., Lamsal, S. P., Adkins, M., Sultan, S., & Ramirez, M. N. (2020). Advantages and Disadvantages of the Ketogenic Diet: A Review Article. Cureus. https://doi.org/10.7759/cureus.9639
  3. Crosby, L., Davis, B., Joshi, S., Jardine, M., Paul, J., Neola, M., & Barnard, N. D. (2021). Ketogenic Diets and Chronic Disease: Weighing the Benefits Against the Risks. Frontiers in Nutrition, 8. https://doi.org/10.3389/fnut.2021.702802
  4. Cuber, I., Aghadi, A., Białowąs, E., Dybała, E., Mazurek, M., & Górna, M. (2023). Ketogenic diet – a literature review. Journal of Education, Health and Sport, 13(4), 132–141. https://doi.org/10.12775/jehs.2023.13.04.014
  5. Dyńka, D., Kowalcze, K., & Paziewska, A. (2022). The Role of Ketogenic Diet in the Treatment of Neurological Diseases. Nutrients, 14(23), 5003. https://doi.org/10.3390/nu14235003
  6. Masood, W., Annamaraju, P., Khan Suheb, M. Z., & Uppaluri, K. R. (2023). Ketogenic Diet. StatPearls.
  7. McGaugh, E., & Barthel, B. (2022). A Review of Ketogenic Diet and Lifestyle. Missouri Medicine, 119(1), 84–88.
  8. Paoli, A., Bianco, A., Grimaldi, K., Lodi, A., & Bosco, G. (2013). Long Term Successful Weight Loss with a Combination Biphasic Ketogenic Mediterranean Diet and Mediterranean Diet Maintenance Protocol. Nutrients, 5(12), 5205–5217. https://doi.org/10.3390/nu5125205
  9. Paoli, A., Mancin, L., Bianco, A., Thomas, E., Mota, J. F., & Piccini, F. (2019). Ketogenic Diet and Microbiota: Friends or Enemies? Genes, 10(7), 534. https://doi.org/10.3390/genes10070534
  10. Rusek, M., Pluta, R., Ułamek-Kozioł, M., & Czuczwar, S. J. (2019). Ketogenic Diet in Alzheimer’s Disease. International Journal of Molecular Sciences, 20(16), 3892. https://doi.org/10.3390/ijms20163892

Marta Kłodowska

Studentka III roku dietetyki na Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu. Szczególnie interesuje się poszerzaniem swojej wiedzy w zakresie psychodietetyki oraz żywienia dzieci i młodzieży.

Swoją pasją do zdrowego stylu życia dzieli się na Instagramie @_mvrtusiv_, gdzie pojawia się wiedza zarówno w temacie dietetycznym jaki i zdrowia.

Możesz również polubić

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *