Depresja – gdzie szukać przyczyny?

Depresja to przede wszystkim choroba, która – podobnie jak każda choroba fizyczna – wymaga odpowiedniego leczenia. Szacuje się, że na całym świecie choruje na nią około 350 milionów ludzi. Co więcej, według danych WHO w Polsce na depresję cierpi około 1,2 mln osób. W ostatnich dziesięcioleciach badania wskazują na wyraźny trend wzrostowy, co z kolei skłania do postrzegania depresji jako choroby cywilizacyjnej. Warto podkreślić, że dotyka ona zarówno osoby bardzo młode, jak również starsze. Szacunki dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń nastroju pokazują, że około 16,6% dorosłych doświadcza depresji klinicznej w którymś momencie życia. W niniejszym artykule przedstawię definicję depresji oraz omówię jej najważniejsze aspekty.

Czym jest depresja?

Depresja, zgodnie z definicją, jest poważną chorobą psychiczną, która przede wszystkim objawia się obniżeniem nastroju. Co istotne, wywołuje ona trwałe i poważne zaburzenia emocjonalne i dlatego nie ogranicza się jedynie do kilku dni złego humoru. Depresyjny nastrój utrzymuje się przez większość dnia oraz nawraca niemal codziennie przez co najmniej dwa tygodnie. W rezultacie depresja często znacząco utrudnia normalne funkcjonowanie w wielu sferach życia, takich jak praca, relacje społeczne czy życie rodzinne. Dodatkowo jest ona źródłem głębokiego cierpienia dla osób, które jej doświadczają. Wiąże się także z pogorszeniem jakości życia, zwiększoną zachorowalnością oraz podwyższonym ryzykiem śmiertelności.

Rodzaje depresji

Pierwotny podział depresji wyróżnia depresję endogenną, czyli pochodzenia wewnętrznego, której przyczyna ma charakter biologiczny i zwykle nie wiąże się z wyraźnymi czynnikami zewnętrznymi, oraz depresję egzogenną, czyli pochodzenia zewnętrznego, w której główną rolę odgrywają czynniki środowiskowe wywołujące silny stres. Obecnie jednak wiemy, że czynniki wewnętrzne i zewnętrzne nie tylko współistnieją, ale także wzajemnie się przenikają i wpływają na rozwój choroby. Z tego powodu aktualnie pod uwagę brane są przede wszystkim nasilenie objawów, czas ich trwania oraz okoliczności, w jakich się pojawiają.

Do postaci depresji zaliczamy:

• Epizod depresyjny – to najbardziej typowa postać depresji, która może pojawić się bez określonych powodów środowiskowych, lub jako reakcja na traumatyczne doświadczenie. Przy prawidłowym leczeniu objawy ustępują, a osoba cierpiąca wraca do typowego dla siebie sposobu funkcjonowania. Możemy mówić o 3 nasileniach epizodu depresyjnego łagodnym, umiarkowanym i ciężkim – które różnią się intensywnością objawów.
• Kliniczna depresja – jest ciężką postacią choroby psychicznej, występującą przewlekle i cechującą się dużą śmiertelnością, jest to zaburzenie nastroju, które charakteryzuje się intensywnym odczuwaniem przygnębienia w dłuższym okresie
• Sezonowa depresja – choć często bagatelizowana, jest jednym z udowodnionych naukowo przejawów zaburzeń depresyjnych. Jest ona związana z porami roku i pojawia się w okresie jesienno-zimowym. Zazwyczaj w tym czasie ludzie doświadczają osłabienia nastroju, a w cieplejszy okres roku, czyli wiosną i latem, mają skłonności do lepszego samopoczucia. Wynika to z wpływu światła słonecznego na nastrój i samopoczucie, które jest niezbędne do syntezy witaminy D.
• Depresja w wieku starczym – przejawia się zwłaszcza osłabieniem zdolności poznawczych, a więc głównie koncentracji uwagi, myślenia i pamięci, przez co często mylona jest z naturalnym procesem starzenia się (tzw. otępieniem starczym).
• Poporodowa depresja – pojawia się u kobiet, które urodziły dziecko nie będąc na to dostatecznie przygotowane na przyjęcie nowej roli życiowej pod względem psychicznym. Jednak w przypadku nawet 10-15% kobiet nastrój pogarsza się, utrzymuje dłużej i pojawiają się dodatkowe objawy, takie jak myśli rezygnacyjne lub samobójcze.

Depresja a smutek

Najważniejszą różnicą jest czas trwania tego uczucia. Jeśli smutek trwa kilka godzin, a najwyżej kilka dni, to nie jest jeszcze depresja. Jeśli jednak utrzymują się co najmniej przez czas dwóch tygodni, to znak, że mamy do czynienia z zaburzeniami nastroju lub chorobą.

Składniki diety pomocne w leczeniu depresji  – Biosfera Centrum Terapii, Poznań

Składniki diety pomocne w leczeniu depresji 

Objawy depresji.

Emocjonalne

• Smutek, przygnębienie, płaczliwość, poczucie beznadziejności, utrata zainteresowania niemal wszelką aktywnością i zdolności do czerpania z niej przyjemności;
• bezsenność lub hipersomnia (nadmierna senność);
• uczucie bezwartościowości, niska samoocena, samooskarżanie się;
• uporczywe myśli o śmierci; myśli lub próby samobójcze;
• dominująca drażliwość, łatwe popadanie w złość i rozpacz;
• zobojętnienie, apatia, zmniejszenie lub utrata przeżywania radości;
• poczucie znudzenia, zniechęcenia, ograniczenie lub zaprzestanie aktywności, które wcześniej sprawiały radość;
• wycofanie się z kontaktów społecznych;
• uczucie niepokoju i wewnętrznego napięcia;
• podejmowanie impulsywnych i nieprzemyślanych działań, twierdzenie że dziecku nie zależy na niczym, również swoim zdrowiu i bezpieczeństwie;
• działania autoagresywne i autodestrukcyjne;
• myśli samobójcze, tendencje samobójcze, w końcu próby samobójcze;

Fizyczne

• utrata lub wzrost apetytu;
• znaczna utrata wagi (bez stosowania diety) lub przybranie na wadze;
• znaczne spowolnienie (ruchowe) lub nadpobudliwość;
• zmniejszona zdolność myślenia lub koncentracji, problemy z pamięcią;
• stałe zmęczenie i brak energii;
• bóle somatyczne;
• pogorszenie kondycji skóry, takich jak trądzik, bladość, suche lub łamliwe włosy, paznokcie.

Przyczyny depresji.

Przyczyny depresji można podzielić na trzy główne grupy: przyczyny biologiczne, środowiskowe oraz społeczne.

Biologiczne:

⦁ Zaburzone funkcjonowanie mózgu i nieprawidłowa produkcja niektórych hormonów. W efekcie reakcja organizmu na stres może być niewłaściwa.
⦁ Podatność uwarunkowana genetycznie. Dziecko rodzica, który miał epizod depresyjny, jest dwa do czterech razy bardziej narażone na depresję w swoim życiu.
⦁ Przewlekła choroba, niepełnosprawność, uzależnienie od alkoholu, tytoniu lub innych substancji stosowanych, by zmniejszyć lęk.
⦁ Zmiany w neuroprzekaźnikach w mózgu, takich jak serotonina, dopamina, noradrenalina. Ich niska aktywność może prowadzić do obniżonego nastroju, braku motywacji i innych objawów depresyjnych.

Środowiskowe:

a) Sytuacje i wydarzenia życiowe takie jak: zaburzone relacje z rodzicami, trauma, trudne doświadczenia, śmierć bliskiej osoby, utrata pracy, rozwód itp.
b) Relacje pacjenta z szeroko pojętym otoczeniem.
c) Trudna sytuacja rodzinna.
d) Śmierć w rodzinie, zła sytuacja materialna, alkoholizm, przemoc.
e) Problemy w szkole, pracy.
f) Doświadczanie odrzucenia przez członków rodziny lub grupy rówieśników.
g) Przemoc, zarówno fizyczna jak i psychiczna.

Społeczne:

a) Nadmierny stres, podatność na stres i brak umiejętności radzenia sobie z nim.
b) Niska samoocena.
c) Skłonność do samokrytyki.
d) Brak poczucia bezpieczeństwa fizycznego i emocjonalnego.
e) Depresyjne schematy myślowe.
f) Słabe umiejętności społeczne, izolacja.

Do jakiego specjalisty się udać i jakie badania wykonać?

Jeśli czujesz, że twoje samopoczucie przez ostatni czas było gorsze niż zwykle, koniecznie udaj się do specjalisty jakim może być psychiatra, psycholog, lub psychoterapeuta. Psychiatra jako lekarz może przeprowadzić wywiad i wydać odpowiednią diagnozę. Jeśli stwierdzi, że jest taka potrzeba wprowadzi on leczenie w formie farmakoterapii. Odziaływanie leków będzie odczuwalne dopiero po 3-4 tygodniach, a więc należy się uzbroić w cierpliwość. Depresja jak każda choroba wymaga leczenia – specjalnego zadbania o swój organizm oraz czasu na rekonwalescencję. Leki działają tylko, gdy są zażywane regularnie, wedle zaleceń lekarza, dlatego tak bardzo ważna jest sumienność w ich przyjmowaniu. Leki są równie ważne jak regularna terapia, dlatego nie wolno o niej zapominać. Terapia ma za zadanie pomóc w odzyskaniu równowagi we wszystkich aktywnościach życiowych i kontroli nad swoim życiem.

Profesjonalnej pomocy specjalistycznej należy szukać w:

• poradniach zdrowia psychicznego
• poradniach psychologicznych
• poradniach psychiatrycznych
• poradniach psychologiczno-pedagogicznych
• dziennych oddziałach psychiatrycznych
• prywatnych gabinetach psychologicznych, psychoterapeutycznych, lekarskich, u psychologa, pedagoga szkolnego oraz lekarza pediatry, którzy mogą rozpoznać objawy depresji oraz pokierować dalszą drogą uzyskania niezbędnej pomocy

Jeśli szukasz pomocy zadzwoń:

800 121 212 Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka, bezpłatnie, czynny całą dobę.
116 123 Telefon Zaufania dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym, bezpłatnie, 14:00–22:00.
116 111 Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, bezpłatnie, czynny całą dobę.
800 108 108 Bezpłatna linia wsparcia dla osób po stracie bliskich.
800 70 22 22 Linia wsparcia dla osób w stanie kryzysu psychicznego.

Podsumowanie

Depresja to poważna choroba psychiczna, która nie tylko wpływa na życie codzienne, ale również wymaga odpowiedniego leczenia, podobnie jak inne choroby fizyczne. Co więcej, dotyka osób w każdym wieku i ma charakter cywilizacyjny, a w Polsce szacuje się, że aż 1,2 miliona ludzi cierpi na to zaburzenie. Objawia się przede wszystkim obniżonym nastrojem, utratą zainteresowań oraz trudnościami w codziennym funkcjonowaniu. Warto także wspomnieć, że istnieje wiele rodzajów depresji, między innymi epizody depresyjne, depresja kliniczna, sezonowa, poporodowa czy też starcza. Depresja znacząco różni się od zwykłego smutku, ponieważ jej objawy utrzymują się przez co najmniej dwa tygodnie.

Leczenie depresji wymaga konsultacji z psychiatrą lub psychoterapeutą, którzy przeprowadzą odpowiednią diagnozę i w razie potrzeby wdrożą farmakoterapię lub psychoterapię. Oprócz tego bardzo ważne jest wsparcie społeczne oraz dbanie o zdrowie psychiczne poprzez zdrową dietę, regularną aktywność fizyczną, odpowiednią ilość snu a także unikanie używek. Dodatkowo, w sytuacji kryzysowej dostępne są różne telefony zaufania, które mogą zapewnić natychmiastową pomoc.

Bibliografia:

• Anna Starkowska, Patrycja Rachuta, Ewa Hewiak (2020): Depresja bez tajemnic: Kompendium wiedzy: 5-31

• Milena Osińska, Adam Kazberuk, Katarzyna Celińska-Janowicz, Rafał Zadykowicz, Edyta Rysiak (2017): Depresja – choroba cywilizacyjna XXI wieku: GERIATRIA: 123-129

• Justyna Pełka-Wysiecka, Jerzy Samochowiec (2014): Depression — differentiated pharmacotheraphy indeed? Psychiatry: 141–147

• Philip G. Zimbardo, Richard J. Gerrig (2022): Psychologia i życie: 630-640

• Marek Jarema (2011): Standardy leczenia farmakologicznego niektórych zaburzeń psychicznych: 48−53

• James W. Kalat (2021): Biologiczne podstawy psychologii: 558-600

• Constance Hammen (2006): DEPRESJA – modele kliniczne i techniki terapeutyczne: 1-219